Didactiek van de Hoop voor VMBO

Veel jongeren maken zich zorgen over de toekomst van onze planeet. Die klimaatstress is begrijpelijk, maar gevoelens van angst en uitzichtloosheid helpen niet verder. De ‘Didactiek van de Hoop’ biedt een alternatief: door toekomstdenken in de klas te introduceren, helpen we leerlingen ontdekken dat een betere wereld niet alleen mogelijk is, maar dat zij daar zelf een rol in kunnen spelen.

In dit lespakket leggen we een speelse en creatieve verbinding met het thema duurzaamheid. We dagen leerlingen uit om verder te kijken dan de problemen van nu, en te dromen over en te werken aan de wereld van morgen.

In het schooljaar 2025-2026 zijn de werkvormen die we ontwikkelden in de praktijk getest, samen met leerlingen én docenten in het vmbo. Met die ervaringen hebben we de materialen verder aangescherpt. De werkvormen zijn nu beschikbaar om te gebruiken in de klas, en we delen ze graag. 

Belangstelling?

Kom je graag meer te weten, of wil je de materialen inzetten op jouw school? We komen graag in contact. Klik hier om een e-mail te sturen naar het team Beroepsonderwijs. 

Werkvorm "Normaal: vroeger, nu en toekomst"

In deze les onderzoeken leerlingen hoe maatschappelijke normen veranderen door de tijd heen aan de hand van een quiz en een sorteeropdracht. Centraal staat het inzicht dat wat mensen normaal vinden, kan veranderen in de tijd. Vaak hebben activisten gestreden voor dingen die we nu normaal vinden. Die verandering ging vaak in stappen, en er was vaak weerstand tegen verandering. Nadat ze hebben teruggekeken in het verleden, gaan leerlingen nadenken over wat er zou kunnen veranderen in de toekomst. Deze les stimuleert historisch besef én toekomstverbeelding, en geeft leerlingen hopelijk het besef dat een verandering mogelijk is.

Werkvorm "Waar sta je?"

In de werkvorm “Waar sta je?” teken je met schilderstape of krijt een groot kruis op de vloer van het lokaal, of op het schoolplein. Er zijn twee assen: een pessimistisch versus optimistisch toekomstbeeld, en een weinig versus veel invloed op de toekomst. Je vraagt leerlingen na te denken over klimaatverandering, en positie te nemen. Vervolgens zijn er diverse opties voor reflectie en discussie. De handleiding bevat tips om het gesprek op zo’n manier te begeleiden dat hoop wordt gestimuleerd.

Werkvorm "Dagboek van de Toekomst"

Het Planbureau voor de Leefomgeving werkte in het rapport Ruimtelijke Verkenning 2023 vier scenario’s uit over hoe de maatschappij en politiek zich de komende decennia kunnen ontwikkelen, en de effecten daarvan op de ruimte in Nederland (klik hier om het artikel Nederland in 2050 te lezen). We hebben deze vertaald naar toepassing in het Voortgezet Onderwijs, en gebruikt in een werkvorm.

Er zijn drie versies. In de versie voor VMBO en de versie voor onderbouw HAVO/VWO krijgen leerlingen twee dagboekverhalen van een leerling in de toekomst in stripvorm. Ze moeten proberen te achterhalen in welke toekomst ze zijn beland. Daarna plakken ze emoticons op de verschillende plaatjes met tekst, om hun gevoelens over de toekomsten bespreekbaar te maken.

Veldwerkopdracht "Stad van de toekomst"

De veldwerkopdracht "Stad van de Toekomst" heeft tot doel leerlingen te laten nadenken over de dingen in de stad die ze waarderen, en na te laten denken over groene en circulaire oplossingen. Opdracht 1 (over natuur en klimaatadaptatie) kan in iedere bebouwde omgeving worden uitgevoerd, ook in een nieuwbouwwijk of een dorp. Opdracht 2 (over voedsel) kan het beste in het centrum van een kleine of grote stad worden uitgevoerd, waar winkels en horeca zitten.

Leerlingen verkennen in kleine groepjes het gebied, met behulp van een survey formulier op hun smartphone. Er zijn 8 challenges, waarmee ze gericht op zoek gaan naar plekken die ze waarderen en naar duurzame initiatieven, zoals: ‘Ga op zoek naar een initiatief om duurzamer om te gaan met kleding (bijvoorbeeld: reparatie, inname in textielcontainer, tweedehands, lenen ipv kopen), en maak daar een foto van.’ Er zijn ook veel opdrachten waarbij leerlingen zelf manieren van verduurzaming bedenken, zoals ‘Zoek een plek waar veel voedsel wordt weggegooid. Bedenk hoe je ervoor kunt zorgen dat dit voedsel op een nuttige manier gebruikt wordt.’ Gaandeweg vormen ze hun visie op de ideale toekomst en kijken ze hoe ze zelf kunnen bijdragen aan een betere toekomst.

Elk team uploadt de eigen ideeën in de vorm van teksten, tekeningen en foto’s, die direct worden opgenomen in een  digitale kaart. In de nabespreking kan de docent de kaart tonen op het digiboard, en de verschillende ideeën van leerlingen openen door te klikken op de punten in de kaart. Zo kan een boeiende nabespreking worden gehouden over de wensen voor de stad van de toekomst.